گونه‌شناسی و موقعیت‌های روایی در قصه‌های قرآن از منظر ژپ لینت‌ولت (قصۀ حضرت نوح، حضرت صالح، اصحاب فیل، اصحاب کهف از کتاب محمد محمدی اشتهاردی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم و کارشناسی ارشد ادبیات نمایشی .

2 استادیار جهاد دانشگاهی، تهران.

چکیده

قصه­‌های قرآن را می­‌توان از جنبه­‌های روایی بررسی کرد. ژپ لینت ولت از نظریه­‌پردازانی است که تعریف خود را بر پایۀ کنش­گران از یک سو و راوی و مخاطب از سوی دیگر پایه­‌ریزی کرده­ و بر تقابل دوتایی بین سطح عمل روایت (یعنی آن­جایی که راوی و مخاطب قرار دارند) و سطح کنش­گران (یعنی در زمان و مکان کنش­گران) اشاره داردکه می­‌توان قصه­‌های قرآن را  از این منظر مورد تحلیل قرار داد. در این تحقیق، دو قصه از قصه‌­های پیامبران (قصۀ حضرت نوح} و حضرت صالح}) و دو قصه از قصه­‌های غیر پیامبران (اصحاب فیل و اصحاب کهف) به عنوان نمونه انتخاب شده­‌اند. روش تحقیق در این مقاله، تحلیل روایت است، که بعد از بررسی­‌های انجام شده در این چهار قصه، این مطلب برای ما آشکار شد که دنیای داستان در هر چهار قصه به صورت همسان است و گونه­‌شناسی روایی این قصه­‌ها به صورت متن­نگار می­‌باشدکه قصه از پرسپکتیو و جهت راوی -کنش­گر (خداوند) برای مخاطب (حضرت محمد,) بیان می­‌شود و راوی – کنش­گر سعی دارد با استفاده از کلمات و واژگانی مخاطب را به این مطلب سوق دهد که ایمان­‌آورندگان در سایۀ یاری حضرت حق بر گروه باطل غلبه پیدا می­‌کنند و این قصه­‌ها دارای صدق و واقعیت تاریخی هستند.

کلیدواژه‌ها


ایگلتون، تری، (1390)، پیش درآمدی بر نظریۀ ادبی، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: مرکز.

تولان، مایکل. جی، (1383)، درآمدی نقادانه – زبان­شناختی بر روایت، ترجمۀ ابوالفضل حری، تهران: بنیاد سینمایی فارابی.

رجبی، زهرا و آذر، سمیه، (1391)، «بررسی و تحلیل طرح داستان یوسف در قرآن با تأکید بر نظریة پیرنگ لاریوای»، پژوهش­های ادبی، سال نهم، شمارۀ 36 و 37، صص111ـ128.

شوقی، أبوخلیل، (1990)،کارل بروکلمان فی المیزان، بیروت: دارالفکر المعاصر.

صدقی، حامد و گنج­خانلو، فاطمه، (1395)، «تحلیل ساختار روایی داستان حضرت سلیمان} و ملکۀ سبا بر پایۀ الگوی روایی گریماس»، پژوهش­های ادبی - قرآنی، سال چهارم، شمارۀ3، صص23ـ46.

طلائی، مولود و طغیانی، اسحاق، (1394)، «بررسی ساختار روایی منظومۀ سوز و گداز نوعی خبوشانی با تکیه بر نظریۀ ژپ لینت­ولت»، مطالعات نظریه و انواع ادبی، سال اول، شمارۀ 1، صص41ـ59.

طلائی، مولود، (1392)، «سبک روایی مجموعه داستان کوتاه یکی بود یکی نبود اثر محمّد علی جمال­زاده (با تکیه بر نظریۀ ژپ لینت­ولت)»، ادبیات داستانی، سال اول، شمارۀ 3، صص77ـ93.

عباسی، علی، (1393)، روایت­شناسی کاربردی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

عباسی، علی، (1381)، گونه­های روایتی، پژوهشنامۀ علوم انسانی، شمارۀ 33، صص51ـ74.

فرهنگی، سهیلا و کاظم­پور، زینب، (1393)، «کانون روایت در داستان حضرت ابراهیم} بر اساس دیدگاه ژرار ژنت»، پژوهش­های ادبی و بلاغی، سال دوم، شمارۀ 8، صص9ـ19.

قناد، صالح، (1389)، قصه­های قرآن، قم: مرکز نشر المصطفی.

لینت­ولت، ژپ، (1390)، رساله­ای در باب گونه­شناسی روایت، نقطۀ دید، ترجمۀ علی عباسی و نصرت حجازی، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.

محمدی اشتهاردی، محمد، (1378)، قصه­های قرآن به قلم روان، تهران: نبوی.

محمدی فشارکی، محسن و خدادادی، فصل­الله، (1392)، «ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﻭ ﮔﻮنۀ ﺭﻭﺍﻳﻲ ﺩﺭ ﻣﺘﻦ ﺳﻔﺮﻧﺎﻣۀ ﻧﺎﺻﺮﺧﺴﺮﻭ ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ ﻧﻈﺮﻳۀ ﮊﭖ ﻟﻴﻨﺖ­ﻭلت»، متن­شناسی ادب فارسی، سال پنجم، شمارۀ 3، صص53ـ68.

محمدی، محمدهادی و عباسی، علی، (1378)، صد ساختار یک اسطوره، تهران: چیستا.

مدبری، محمود و حسینی سروری، نجمه، (1387)، «از تاریخ روایی تا روایت داستانی مقایسۀ شیوه­های روایت­گری در اسکندرنامه­های فردوسی و نظامی»، پژوهش­های ادب عرفانی، سال دوم، شمارۀ 6، صص1ـ28.

معین، محمد، (1375)، فرهنگ فارسی، ج2، تهران: امیرکبیر.

مکاریک، ایرناریما، (1388)، دانشنامۀ نظریه­های ادبی معاصر، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: آگه.

ملبوبی، محمدتقی، (1376)، تحلیلی نو از قصص قرآن، تهران: امیرکبیر.

میر صادقی، جمال، (1386)، جهان داستان، تهران: اشاره.