بررسی نگرش، مشخصه‌های کلی و راهکارهای اخلاق اسلامی در فضای مجازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 طلبه سطح سه کلام و حکمت، مرکز تخصصی نور حکمت رضوی، مشهد، ایران.

2 عضو هیئت علمی موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام، مشهد، ایران.

چکیده

فضای مجازی در عصر اخیر به‌قدری از اهمیت برخوردار است که بخش‌های گوناگون زندگی فردی و جمعی را تحت‌تأثیر خود قرار داده به‌گونه‌ای که بسیاری از آداب و فرهنگ‌ها را به ضد خود تبدیل نموده است. از آن‌جا که اخلاق اسلامی، مبتنی بر ادلّه قرآنی و روایی از عموم برخوردار است، در جهت نقد و بررسی و ارزیابی فضای مجازی نیز کارآمد است. این تحقیق با روش کتابخانه‌ای، تحلیل داده‌ها و تجمیع آرا، نگرش کلی در باب فضای مجازی (حرکت در مسیر توحید و بندگی) را تبیین و پس از آن راهبردها و راهکارهای اخلاق اسلامی برای مصونیت از خطرات فضای مجازی را بررسی می‌کند. راهبردهای اخلاق اسلامی عبارت است از: دوری از دنیا، اقبال به آخرت و آمادگی برای مرگ. همچنین راهکارهای تشخیص مصادیق این راهبردها در سه امر تبیین می‌شود: مراجعه به افراد خبره متعهد، تفکیک مطالب علمی از شهره‌های بی‌اساس و تفکیک نیازهای مبتنی بر عادت از نیازهای فطری. در بخش پایانی تأثیرات ناخودآگاه و خودآگاه فضای مجازی و عمده‌ترین قسمت‌های آن‌که عبارتند از سرگرمی‌ها، اخبار جزئی، اخبار علمی و خدمات فضای مجازی، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.   

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A study of Attitudes, General Characteristics and Strategies of Islamic Ethics in Cyberspace

نویسندگان [English]

  • Mohammad Daneshnahad 1
  • Mohammadhasan Vakili 2

1 Student of the Level of Three Kalam and Wisdom of Noor Hekmat Razavi, Mashhad, Iran.

2 Faculty Member of the Institute for Strategic Studies of Islamic Sciences and Education, Mashhad, Iran.

چکیده [English]

In recent times, cyberspace has become so important that it has affected various aspects of individual and collective life in such a way that it has turned many customs and cultures against itself. Since Islamic ethics is based on Qur’anic and narrative arguments, it can be used to critique and evaluate cyberspace. This research is based on the library method, data analysis, comparison and aggregation of votes in such a way that the general attitude about cyberspace, which is moving in the direction of monotheism and servitude, is explained, and then Islamic ethics strategies and strategies to protect against cyberspace risks. It is explained. The strategies of Islamic ethics are to stay away from the world, to be lucky in the hereafter, and to be ready for death, and the strategies for identifying examples of these strategies have been explained in three ways: Natural. In the final section, the subconscious and self-conscious effects of cyberspace and its major parts, which include entertainment, minor news, scientific news, and cyberspace services, are evaluated.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cyberspace
  • Islamic ethics
  • media
  • Islam
قرآن کریم
ابن أبی جمهور، محمد بن زین الدین، (‏1405)، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، قم: دار سید الشهداء.
ابن بابویه، محمد بن على، (1362)، الخصال، قم: جامعه مدرسین‏ حوزه علمیه قم.
ابن بابویه، محمد بن على، (‏1398)، التوحید، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.‏
ابن بابویه، محمد بن على، (1413)، من لا یحضره الفقیه‏، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ابن بابویه، محمد بن على، (1415)، المقنع، قم: مؤسسه امام مهدى (عج).
ابن حیون، نعمان بن محمد، (‏1385)، دعائم الإسلام،‏ قم: مؤسسه آل البیت (علیهم‌السلام).
ابن قولویه، جعفر بن محمد، (1356)، کامل الزیارات‏، نجف: دار المرتضویة.
ابومخنف کوفى، لوط بن یحیى، (‏1417)، وقعة الطفّ‏، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
اصفهانى، حسین بن محمد، (1412)، مفردات ألفاظ القرآن،‌ لبنان: دار العلم.
بحرانى، هاشم بن سلیمان، (‏1411)،‏ حلیة  الأبرار فی أحوال محمّد و آله الأطهار (علیهم‌السلام)، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
بحرانى، هاشم بن سلیمان، (‏1415)، البرهان فی تفسیر القرآن‏، قم: موسسة البعثة.
برقى، احمد بن محمد، (1371)، المحاسن‏، قم: دار الکتب الإسلامیة.
بروجردى، حسین، (1386‏)، جامع أحادیث الشیعة، تهران: انتشارات فرهنگ سبز.
ثقه‌الاسلامی، علیرضا، (1397)، «توسعه مفهومی سوژه‌های انسانی در اخلاق پژوهش اینترنتی»، اخلاق در علوم و فناوری، دوره 13، شماره 3، صص1-7.
جعفر بن محمد (علیه‌السلام)، (1400)، مصباح الشریعة، بیروت: انتشارات اعلمى.‏
حبیبی، سمیرا و نیلی، محمدرضا، (1395)، «اخلاق در شبکه اجتماعی و اعتباریابی اصول آن با منابع دینی»، سومین کنفرانس بین المللی روانشناسی، علوم تربیتی و سبک زندگی، تربت حیدریه، دانشگاه تربت حیدریه.
حر عاملى، محمد بن حسن، (‏1409)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسة آل البیت (علیهم‌السلام).
حر عاملى، محمد بن حسن، (‏1418)، الفصول المهمة فی أصول الأئمة، قم: موسسه معارف اسلامى امام رضا (علیه‌السلام).
حرانى، حسن بن على، (1404)، تحف العقول‏، قم: انتشارات جامعه مدرسین‏ حوزه علمیه قم.
حسن بن على (علیه‌السلام)، ‏(1409)، التفسیر المنسوب إلى الإمام الحسن العسکری (علیه‌السلام)، قم: مدرسة الإمام المهدی (عج).
حسینى طهرانى، سید محمد حسین، (‏1425) رساله نکاحیّه، مشهد: علامه طباطبائى‏.
حویزى، عبد على بن جمعه، (1415)، تفسیر نور الثقلین‏، قم: اسماعیلیان.‏
دیلمى، حسن بن محمد، (1408)، أعلام الدین فی صفات المؤمنین‏، قم: مؤسسة آل البیت (علیهم‌السلام).
دیلمى، حسن بن محمد، (1412)، إرشاد القلوب إلى الصواب، قم: الشریف الرضی.‏
زحیلى، وهبه، (1411)، التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج‏، دمشق: دارالفکر.
شاملی، علی‌اکبر، (1396)، «آسیب‌های فردی فضای مجازی از منظر اخلاق اسلامی»، اخلاق، دوره 7، شماره 47، صص11-34.
شعیری، محمد بن محمد، (بى‌تا)، جامع الأخبار، نجف: مطبعة حیدریة.
طباطبایی، سید محمد حسین، (1374)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسى، حسن بن فضل، (‏1412)، مکارم الأخلاق‏، قم: الشریف الرضى.‏
طبرسى، على بن حسن، (1385)، ‏مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، نجف: المکتبة الحیدریة.
طبرسى، فضل بن حسن، (1372)،‏ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو.
طوسى، محمد بن الحسن، (1407)،‏ تهذیب الأحکام، ‏تهران: دارالکتب الإسلامیه.‏
طوسى، محمد بن الحسن، (‏1414)، الأمالی، قم: دار الثقافة.
على بن موسى (علیه‌السلام)، (1406). ‏الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا (علیه‌السلام)، مشهد: مؤسسة آل البیت (علیهم‌السلام).‏
عیاشى، محمد بن مسعود، (1380)، تفسیر العیّاشی‏، تهران: المطبعة العلمیة.
فتال نیشابورى، محمد بن احمد، (1375)، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، قم: رضى‏.
فراهیدى، خلیل بن احمد، (1410)،‌ کتاب العین،‌ قم: نشر هجرت‌.
فیض کاشانى، محمد بن شاه، (‏1415)، تفسیر الصافی‏، تهران: مکتبة الصدر.
قمى، على بن ابراهیم، (‏1404)، تفسیر القمی‏، قم: دار الکتاب.‏
کرمى، محمد، (1402)، التفسیر لکتاب الله المنیر، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
کفعمى، ابراهیم بن على، (‏1418)، البلد الأمین و الدرع الحصین‏، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
کلینى، محمد بن یعقوب، (1407)، الکافی، تهران: انتشارات دار الکتب الإسلامیة. 
کوفى اهوازى، حسین بن سعید، (1402)، الزهد، قم: المطبعة العلمیة.
مجلسى، محمد باقر، (1403)، بحار الأنوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار (علیهم‌السلام)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.‏
مجلسی، محمدتقى، (1404)، ‏مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول‏، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
مجلسی، محمدتقى، (‏1406)، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، قم: مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور.
مصطفی حسینی، محمد، (1396)، «آسیب‌ها و فرصت های آموزش فضای مجازی برای طلاب»، ره آورد نور، دوره 16، شماره 61، صص62-79.
مطهرى، مرتضى، (بی‌تا)،‌ فقه و حقوق (مجموعه آثار)، قم: صدرا.
مغنیه، محمدجواد، (1424)، التفسیر الکاشف، قم: دار الکتاب الإسلامی‏.
مفید، محمد بن محمد، (1413)، الأمالی، قم: کنگره شیخ مفید.
مکارم شیرازى، ناصر، (1371)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
نورى، حسین بن محمد تقى، (1408)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏، قم: مؤسسة آل البیت (علیهم‌السلام).
وکیلی، محمد حسن، (1396)، بنیادهای اصلاح جامعه اسلامی، مشهد: مؤسسه مطالعات راهبردی.
وکیلی، محمد حسن، (1397)، معارف کاربردی (انسان‌شناسی و هستی‌شناسی)، مشهد: مؤسسه جونان ‏آستان قدس رضوی.
هلالى، سلیم بن قیس، (1405)،‏ کتاب سلیم بن قیس‏، قم: انتشارات الهادى.
دوره 2، شماره 3 - شماره پیاپی 3
بهار و تابستان 1399
صفحه 31-55
  • تاریخ دریافت: 26 اسفند 1398
  • تاریخ بازنگری: 22 اردیبهشت 1399
  • تاریخ پذیرش: 22 اردیبهشت 1399