هدایت‌گری رسانه و شناخت مخاطب؛ پهنه‌ای متکثر و چالش‌زا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.*

چکیده

توان رسانه در پیشبرد زندگی انسانی از طریق دستکاری ذهنی و هدایت وی که می‌توان آن را «هدایت‌گری» نامید، از هنگام پیدایش رسانه‌های جمعی، مورد توجه اندیشمندان این حوزه قرار گرفت. پرسش در مورد توان هدایت‌گری یا تربیت مخاطب توسط رسانه‌هایی چون رادیو و تلویزیون به خلق دیدگاه‌های مختلفی انجامید. نحوه تعامل رسانه و مخاطب، از مولفه‌های اصلی گونه‌گون شدن این دیدگاه‌ها است. با وجود تنوع این آرا، امروزه آنچه توان رسانه را در تربیت فکر و عمل فردی، مورد تردید قرار می‌دهد «شناخت مخاطب» و تأثیر آن بر نحوه تعامل فرد با رسانه‌ است. با این توضیح، مقاله‌ی حاضر به روش کتابخانه‌ای، دیدگاه‌هایی را ‌که حوزه‌ی جهت‌دهی رسانه‌ها را مورد پرسش قرار داده‌اند، مطالعه می‌کند و با تأکید بر چگونگی تعامل «رسانه با مخاطب» نظریه‌های مشابه را دسته‌بندی نموده، روند تغییرات آنها را در گذر زمان توضیح داده، عوامل موثر بر این موازنه را مشخص می‌سازد. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد «شناخت» مخاطب که تابعی از ویژگی‌های زیستی، محیطی و تجارب فردی است، بر قدرت وی افزوده و موازنه را به نفع او تعدیل نموده، به او اجازه می‌دهد با خوانش فردی در مقابل پیام‌های هدفمند رسانه‌ها به شیوه‌های گوناگون، مقاومت کند.  

کلیدواژه‌ها


آزاد ارمکی، تقی  و اکبری، حامد، (1392)، «فهم ماهیت جامعه ایرانی بر اساس الگوی گذران اوقات فراغت نسل جوان»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 1، شماره 2، صص1-22.

آشوری، داریوش، (1373)، دانش‌نامۀ سیاسی، تهران: مروارید.

ابو، بوسا، (1385)، امپریالیسم سایبر، ترجمۀ پرویز علوی، تهران: ثانیه.

الفت، سعیده و سالمی، آزاده، (1391)، «مفهوم سبک زندگی»، مطالعات سبک زندگی، دوره 1، شماره 1، صص9-36.

امینی، مریم و دیگران، (1386)، «آگهی‌های تلویزیونی، کودکانمان را به مصرف چه خوراکی‌هایی تشویق می‌کنند؟»، علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران، دوره 2، شماره 1، صص49-57.

بارکر، کریس، (1387)، مطالعات فرهنگی: نظریه و عمل، ترجمه‌ی نفیسه حمیدی و مهدی فرجی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

باکاک، رابرت، (1381)، مصرف، ترجمۀ خسرو صبری، تهران: شیرازه.

بنی اسدی، مبینا، (1388)، «سریال‌های تلویزیونی و زندگی روزمره»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد،‌ دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی.

بودریار، ژان، (1389)، جامعه مصرفی، ترجمه‌ی پیروز ایزدی، تهران: نشر ثالث.

تاجیک، محمدرضا، (1393)، «روش و بینش در مطالعات فرهنگی»، درآمدی بر روش‌شناسی مطالعات فرهنگی، به اهتمام حسین میرزای، تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، صص5-37.

ذکائی، محمد سعید، (1386)، فرهنگ مطالعات جوانان، تهران: آگاه.

رضایی، محمد، (1393)، «ملاحظات روش‌شناختی در مطالعات فرهنگی»، درآمدی بر روش‌شناسی مطالعات فرهنگی، به اهتمام حسین میرزایی، تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، صص129-169.

سورین، ورنر جوزف و تانکارد، جیمز، (1381)، نظریه‌های ارتباطات، تهران: دانشگاه تهران.

فاضلی، محمد، (1382)، مصرف و سبک زندگی، تهران: صبح صادق.

کوثری، مسعود و عسکری، سید احمد، (1394)، «بازنمایی خانواده ایرانی از منظر روابط جنسیتی و نسلی در آگهی‌های تلویزیونی»، تحقیقات فرهنگی ایران، دوره 8، شماره 4، صص1-26.

گیبینز، جان. آر و ریمر، بو، (1381)، سیاست پست مدرنیته: درآمدی بر فرهنگ سیاست معاصر، تهران: گام نو.

لهستایی‌زاده، عبدالعلی، (1388)، جامعه‌شناسی توسعه، تهران: دانشگاه پیام نور.

مک‌کوئیل، دنیس، (1382)، درآمدی بر نظریه ارتباطات جمعی، ترجمۀ پرویز اجلالی، تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌‏های رسانه‌ها.

مهدی‌زاده، سید محمد، (1392)، نظریه‌های رسانه؛ اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی، تهران: همشهری.

مهدی‌زاده، سیدمحمد، (1388)، مطالعه تطبیقی نظریۀ کاشت و دریافت در ارتباطات، تهران: مرکز تحقیقات صداوسیما.

نگری، آنتونیو، (1384)، امپراتوری، ترجمۀ رضا نجف‌زاده، تهران: قصیده‌سرا.

وارد، گلن، (1389)، پست مدرنیسم، ترجمۀ قادر فخر رنجبری و ابوذر کرمی، تهران: ماهی.

Fisk, John, (1991), «Television: polysemy and population», Critical Perspective on Media and Society, eds. Robert Avery and David Eason, New York: Guilford Press.

Grebner, George, (1990), «Epilogue: advancing on the path of righteousness», Cultivate Analysis: New Direction in Media Effects Research, eds. Nancy Signorelli and Michael Morgan, Thousand Oaks: SAGE Publications.

Hall, Stuart, (1997), «The work of representation», Cultural Representation and Signifying Practice, Thousand Oaks: Sage Publication.