تحلیل، تاریخ‌گذاری و معناشناسی سنگ قبور نوع گهواره‌ای بوکان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل، ایران.

2 دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده

در سنگ قبور دوران اسلامی ایران، حجم یا فرم‌‌‌‌‌‌‌‌های زیادی مورد استفاده قرار گرفته که از جمله مهم‌ترین آن‌ها، سنگ قبرهای گهواره‌‌‌‌‌‌‌‌ای شکل می‌باشند.‌‌‌‌‌‌‌‌ شهرستان بوکان در جنوب استان آذربایجان غربی نیز، از نقاطی است که در آن علاوه بر فرم‌‌‌‌‌‌‌‌های دیگر سنگ قبور دوران اسلامی ایران، سنگ قبر فرم گهواره‌‌‌‌‌‌‌‌ای ‌‌‌‌‌‌‌‌شکل نیز هر چند به صورت خیلی کم، در برخی از گورستان‌های آن یافت می‌گردد. این پژوهش به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و تاریخی و بر اساس مطالعات میدانی و کتابخانه‌‌‌‌‌‌‌‌ای به‌دنبال معرفی و تحلیل سنگ قبرهای نوع گهواره‌‌‌‌‌‌‌‌ای منطقه مذکور و تطبیق آن با نمونه‌‌‌‌‌‌‌‌های دیگر موجود در سایر گورستان‌‌‌‌‌‌‌‌های ایران و در نهایت تاریخ‌‌‌‌‌‌‌‌گذاری آن‌ها بوده است. مطالعات صورت گرفته نشان می‌دهد که سنگ قبرهای نوع گهواره‌‌‌‌‌‌‌‌ای در شهرستان بوکان، در دو گورستان گرد قبران و گورستان چاورچین (سنگ قبرهای موجود در مقبره سردار) شناسایی شده است. این سنگ قبور، از منظر حجم‌‌‌‌‌‌‌‌شناسی، ویژگی‌‌‌‌‌‌‌‌های ساختاری و همچنین نقوش تزئینی، قابل مقایسه با سنگ قبرها و تزئینات معماری بناهای متعلق به عصر ایلخانان در سایر نواحی، خصوصاً در منطقه آذربایجان هستند و فرم کلی آن‌ها که بسان گهواره‌‌‌‌‌‌‌‌ای می‌‌‌‌‌‌‌‌ماند؛ معانی‌‌‌‌‌‌‌‌ای همچون عروج، صعود به آسمان، هدایت‌‌‌‌‌‌‌‌گر روح، آرامش، رهایی از دنیای فانی و رسیدن به کمال را می‌رساند.

کلیدواژه‌ها


افخمی، ابراهیم، (1364)، تاریخ فرهنگ و ادب مکریان بوکان، سقز: محمدی.

الیاده، میرچا، (1384)، اسطوره و رمز در اندیشۀ میرچا الیاده، ترجمۀ جلال ستاری، تهران: مرکز.

خضری، سعید، (1379)، جغرافیای طبیعی کُردستان موکریان، تهران: ناقوس.

داوودی، داود و دیگران، (1390)، «گزارش مقدماتی فصل‌های اول و دوم بررسی و شناسایی باستان‌شناختی شهرستان الشتر، لرستان»، پژوهش‌های باستان‌شناسی مدرس، دوره 2 و 3، شماره 4 و 5، صص96-115.

دهخدا، علی اکبر، (1377)، لغت‌نامه، تهران: دانشگاه تهران.

رجایی عبوی، سهیلا و وفایی، شهربانو، (1388)، کتیبه‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اسلامی گرگان: سنگ نوشته‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و یادمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌های چوبی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.

روژبیانی، محمد جمیل، (1381)، فرمانروایی مکریان در کُردستان، ترجمۀ شهباز محسنی، تهران: آنا.

رهنما، محمد رحیم و معروفی، ایوب، (1393)، «تحلیل و بررسی‌‌‌‌‌‌‌‌‌ سناریوهای توسعه فضایی: کالبدی شهر بوکان»، برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی و آمایش فضا، دوره 18، شماره 3، صص125-146.

شمشادی، رضوان و حسینی دستجردی، سید مجید، (1396)، «نقش و تأثیر باورها و نمادهای آیینی در شکل‌‌‌‌‌‌‌‌‌گیری زیگورات چغازنبیل»، پژوهش در هنر و علوم انسانی، دوره 2، شماره 8، صص103-116.

شیخ‌‌‌‌‌‌‌‌‌الحکمایی، عمادالدین، (1374)، «کتیبه‌‌‌‌‌‌‌‌‌های کوفی کازرون»، وقف میراث جاویدان، دوره 3، شماره 2، صص120-129.

 طباطبایی، سید جمال، (1387)، آثار باستانی اردبیل، تبریز: مهد آزادی.

فرزین، علیرضا، (1384)، گورنگاره‌‌‌‌‌‌‌‌‌های لرستان، تهران: پژوهشکده مردم‌‌‌‌‌‌‌‌‌شناسی.

کاشانی، عزالدین محمود بن علی، (1367)، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، تصحیح جلال الدین همایی، تهران: هما.

مرادی، امین و عمرانی، بهروز، (1393)، «پژوهشی در بازشناسی تاریخی و تزئینات کاروان‌سرای آلاکی»، باغ نظر، دوره 11، شماره 28، صص3-14.

موحد، علی و دیگران، (1394)، «بررسی کارکرد فضاهای عمومی شهری و نقش آن در توسعة پایدار اجتماعی: مورد مطالعه شهر بوکان»، توسعة محلی، دوره 7، شماره 1، صص79-102.

موسوی کوهپر، سید مهدی و دیگران، (1394)، «سنگ‌های مزار، نمودی از وحدت مذاهب مختلف اسلامی در ایران، گونه‌‌‌‌‌‌‌‌‌شناسی، طبقه‌‌‌‌‌‌‌‌‌بندی و مطالعة آرایه‌‌‌‌‌‌‌‌‌های سنگ مزارهای نوع گهواره‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای»، پژوهشنامۀ تاریخ اسلام، دوره 5، شماره 20، صص133-152.

نیکزاد، ذات الله و اسفرنجانی کناری، عیسی، (1384)، «پژوهش معماری آرامگاه تاریخی حسن‌‌‌‌‌‌‌‌‌آباد یا سوگند بیجار: امامزاده عقیل»، سومین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، به کوشش باقر آیت الله شیرازی، کرمان: ارگ بم.

ویلبر، دونالد نیوتن، (1374)، معماری اسلامی ایران در دورة ایلخانان، ترجمۀ عبدالله فریار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

یوسفی، حسن و گلمغانی‌‌‌‌‌‌‌‌‌زاده اصل، ملکه، (1389)، هنرهای شیعی در مجموعه تاریخی و فرهنگی شیخ صفی‌‌‌‌‌‌‌‌‌الدین، اردبیل: یاوران.

Chookali, S., (2007), Political & Demographical Map of Mokryan of Kurdistan, Stockholm: Kurdiska Institutet.

Taylor, T.F., (2002), The Burial Soul: How Human Invited Death, Boston: Beacon Press.