سلوک عرفانی در اثر هنری؛ تحلیل انتقادی آراء شایگان در فانوس جادویی زمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم و دکترای فلسفه اخلاق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.

چکیده

در این متن با روش تحلیلی- انتقادی،‌ ضمن مرور خوانش عرفانی داریوش شایگان از پروست، ریشه‌های این دیدگاه را تعقیب می‌کنیم. اهمیت موضوع از این روست که در دوران رونق معنویت، گرایش به تفسیر عرفانی از آثار هنری با اقبالی مضاعف همراه می‌شود که همین اقبال، آسیب‌شناسی پیامدهای فراگیر شدن این نوع قرائت از اثر هنری را شایسته می‌سازد. تحلیل ما از خوانش عرفانی شایگان از هنر نشان می‌دهد که وی چگونه در نقاط عطف حیات فکری خود از هایدگر اثر پذیرفته و در یکی از واپسین تأملات نظری خود نیز همچنان به اندیشة هایدگر متأخر متمایل شده است. در عین حال، شایگان به سبب تجارب چندلایه و نیز بر اثر چرخشی که در اواسط دوران فکری خود به آن رسیده، از افراط در تفسیر عرفانی آثار هنری اجتناب کرده است. با این وصف، سلوک عرفانی شایگان در اثر هنری سلوکی مشروط، محتاط و وفادار به داوری خرد است، که تفاوت شایگان با هایدگر نیز در همین جهت‌گیری نهایی نمایان می‌شود. علی‌رغم نکات فوق، اندیشة شایگان در برقراری رابطه‌ای پایدار میان عقلانیت و عرفان و هنر، در کشمکش دو جهان سنتی و مدرن، کامیاب نیست.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mystic Behavior in the Artwork; a Critical Analysis of Shaygan’s Fanoos Jadoei Zaman

نویسنده [English]

  • Alireza Aram

Students of level 4 of Qom seminary, PhD in Ethics, Faculty of Theology and Islamic Studies, Qom University, Qom, Iran.

چکیده [English]

This article, by analytic- critical method, attends to Shaygan’s mystic interpretation of art, by seeking its Heideggerian context. Now, in the age of spirituality, we consider the case of artistic- mystic spirituality and we know that the case is going to be developed in this modern time. So this article, considering its topic and its subject, should be acknowledged as an important case study. As a summarized result, it is clear that: Shaygan is influenced by Heidegger at the first step of his philosophical career, and also he followed Heidegger at the final step of his artistic- mystic meditations. But it seems that Shaygan is more experienced during his life and so we know that his long experiences have been driven as an obstacle to read art as a mystic way of life. Shaygan’s interpretation of art is limited and conditioned to the critical judgment of reason. After all, it seems that Shaygan couldn’t set a solid relationship between reason, mysticism, and art in the challenge of the traditional and modern world.

کلیدواژه‌ها [English]

  • art and mysticism
  • artistic work interpretation
  • Shaygan
  • spirituality
شایگان، داریوش، (1392)، آیین هندو و عرفان اسلامی، ترجمة جمشید ارجمند، تهران: فرزان روز.
شایگان، داریوش، (1393)، بت‌های ذهنی و خاطرة ازلی، تهران: فرزان روز.
شایگان، داریوش، (1395الف)، پنج اقلیم حضور، تهران: فرهنگ معاصر.
شایگان، داریوش، (1395ب)، جنون هوشیاری، تهران: نظر.
شایگان، داریوش، (1396الف)، آسیا در برابر غرب، تهران: فرزان روز.
شایگان، داریوش، (1396ب)، افسون‌زدگی جدید؛ هویت چهل تکه و تفکر سیار، ترجمة فاطمه ولیانی، تهران: فرزان روز.
شایگان، داریوش، (1396ج)، فانوس جادویی زمان، تهران: فرهنگ معاصر.
هایدگر، مارتین، (1373)، «پرسش از تکنولوژی»، ترجمة شاپور اعتماد، ارغنون، 1(1)، صص1-30.
هایدگر، مارتین، (1394الف)، سرآغاز کار هنری، ترجمة پرویز ضیاء شهابی، تهران: هرمس.
هایدگر، مارتین، (1394ب)، هستی و زمان، ترجمة سیاوش جمادی، تهران: ققنوس.
هایدگر، مارتین،  (1395)، متافیزیک چیست، ترجمة سیاوش جمادی، تهران: ققنوس.
هایدگر، مارتین، (1396)، چه باشد آن‌چه خوانندش تفکر، ترجمة سیاوش جمادی، تهران: ققنوس.
Olafson, Frederick A, (1998), Heidegger and the ground of Ethics,     Cambridge: Cambridge University Press.
Schalow, Frank and Denker, Alfred, (2010), Historical Dictionary of Heidegger’s Philosophy, Toronto: The Scarecrow Press.
Sinclair, Mark, (2006), Heidegger, Aristotle and the Work of Art, London: Palgrave Macmillan.
Thomson, Iain D,  (2005), Heidegger on Ontotheology: Technology and the Politics of Education, Cambridge: Cambridge University Press.
Thomson, Iain D, (2011), Heidegger, Art and Postmodernity, Cambridge: Cambridge University Press.
Zuckert, Catherine, (1996), Postmodern Platos, Chicago: The University of Chicago Press.
دوره 2، شماره 4 - شماره پیاپی 4
پاییز و زمستان 1399
صفحه 11-27
  • تاریخ دریافت: 21 اسفند 1398
  • تاریخ بازنگری: 18 فروردین 1399
  • تاریخ پذیرش: 06 خرداد 1399