سلوک عرفانی در اثر هنری؛ تحلیل انتقادی آراء شایگان در فانوس جادویی زمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم و دکترای فلسفه اخلاق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.

چکیده

در این متن با روش تحلیلی- انتقادی،‌ ضمن مرور خوانش عرفانی داریوش شایگان از پروست، ریشه‌های این دیدگاه را تعقیب می‌کنیم. اهمیت موضوع از این روست که در دوران رونق معنویت، گرایش به تفسیر عرفانی از آثار هنری با اقبالی مضاعف همراه می‌شود که همین اقبال، آسیب‌شناسی پیامدهای فراگیر شدن این نوع قرائت از اثر هنری را شایسته می‌سازد. تحلیل ما از خوانش عرفانی شایگان از هنر نشان می‌دهد که وی چگونه در نقاط عطف حیات فکری خود از هایدگر اثر پذیرفته و در یکی از واپسین تأملات نظری خود نیز همچنان به اندیشة هایدگر متأخر متمایل شده است. در عین حال، شایگان به سبب تجارب چندلایه و نیز بر اثر چرخشی که در اواسط دوران فکری خود به آن رسیده، از افراط در تفسیر عرفانی آثار هنری اجتناب کرده است. با این وصف، سلوک عرفانی شایگان در اثر هنری سلوکی مشروط، محتاط و وفادار به داوری خرد است، که تفاوت شایگان با هایدگر نیز در همین جهت‌گیری نهایی نمایان می‌شود. علی‌رغم نکات فوق، اندیشة شایگان در برقراری رابطه‌ای پایدار میان عقلانیت و عرفان و هنر، در کشمکش دو جهان سنتی و مدرن، کامیاب نیست.

کلیدواژه‌ها


شایگان، داریوش، (1392)، آیین هندو و عرفان اسلامی، ترجمة جمشید ارجمند، تهران: فرزان روز.
شایگان، داریوش، (1393)، بت‌های ذهنی و خاطرة ازلی، تهران: فرزان روز.
شایگان، داریوش، (1395الف)، پنج اقلیم حضور، تهران: فرهنگ معاصر.
شایگان، داریوش، (1395ب)، جنون هوشیاری، تهران: نظر.
شایگان، داریوش، (1396الف)، آسیا در برابر غرب، تهران: فرزان روز.
شایگان، داریوش، (1396ب)، افسون‌زدگی جدید؛ هویت چهل تکه و تفکر سیار، ترجمة فاطمه ولیانی، تهران: فرزان روز.
شایگان، داریوش، (1396ج)، فانوس جادویی زمان، تهران: فرهنگ معاصر.
هایدگر، مارتین، (1373)، «پرسش از تکنولوژی»، ترجمة شاپور اعتماد، ارغنون، 1(1)، صص1-30.
هایدگر، مارتین، (1394الف)، سرآغاز کار هنری، ترجمة پرویز ضیاء شهابی، تهران: هرمس.
هایدگر، مارتین، (1394ب)، هستی و زمان، ترجمة سیاوش جمادی، تهران: ققنوس.
هایدگر، مارتین،  (1395)، متافیزیک چیست، ترجمة سیاوش جمادی، تهران: ققنوس.
هایدگر، مارتین، (1396)، چه باشد آن‌چه خوانندش تفکر، ترجمة سیاوش جمادی، تهران: ققنوس.
Olafson, Frederick A, (1998), Heidegger and the ground of Ethics,     Cambridge: Cambridge University Press.
Schalow, Frank and Denker, Alfred, (2010), Historical Dictionary of Heidegger’s Philosophy, Toronto: The Scarecrow Press.
Sinclair, Mark, (2006), Heidegger, Aristotle and the Work of Art, London: Palgrave Macmillan.
Thomson, Iain D,  (2005), Heidegger on Ontotheology: Technology and the Politics of Education, Cambridge: Cambridge University Press.
Thomson, Iain D, (2011), Heidegger, Art and Postmodernity, Cambridge: Cambridge University Press.
Zuckert, Catherine, (1996), Postmodern Platos, Chicago: The University of Chicago Press.