تصویر اجتماعی زن ایرانی در سینمای ایران پس از انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

حضور زنان در سینمای ایران موضوعی چالش‌برانگیز است. سینما یکی از ابزارهای فرهنگ است و از همین‌روی، شخصیت‌پردازی و ارایۀ تصویر مناسب می‌تواند بر انتظار جامعه از زنان و نیز متقابلاً بر انتظارات زنان از خود و جامعه‌ تأثیر بگذارد. وقایع مهم اجتماعی نیز تأثیر بسیاری بر سینمای ایران گذاشته‌اند. زن نیز تحت تأثیر این تغییرات به‌صورت‌های مختلفی تصویر شده است. بنابراین مسئلۀ اصلی در این پژوهش، چگونگی بازنمایی تصویر ارایه ‌شده از زنان ایرانی بوده است؛ فارغ از این‌که این تصویر واقعی یا دگرگون‌شده است. بدین‌منظور به‌تحلیل محتوای شخصیت اول زن فیلم‌های ایرانی (پس از انقلاب اسلامی) پرداخته شده است. چهار دورۀ تاریخی شامل دوران انقلاب و دفاع مقدس، سازندگی،‌ اصلاحات و اصول‌گرایی مورد توجه قرار گرفته و فیلم‌های منتخب از هر دوره، در سه محور تصویر اقتصادی، فرهنگی و سیاسی اجتماعی زنان بازبینی شده‌اند. مطالعه نشان می‌دهد که از نظر تصویر اقتصادی حدود هفتاد درصد زنان از طبقۀ متوسط و بالای جامعه بوده‌اند؛ تقریباً یک‌سوم زنان، شاغل و حدود چهل درصد آن‌ها دارای استقلال مالی بوده‌اند. به‌لحاظ تصویر فرهنگی، حدود هفتاد درصد زنان، دارای تحصیلات متوسطه و عالی بوده‌اند. در اغلب موارد، مصرف کالاهای فرهنگی به‌چشم می‌آید و ازنظر تصویر سیاسی اجتماعی زنان ایرانی در حداقل میزان مشارکت‌ به‌نمایش درآمده‌اند.

کلیدواژه‌ها


ایوبی، حجت‌الله، (1387)، «دولت و سینما در فرانسه: راهکارهای ایستادگی در برابر سینمای امریکا»، تحقیقات فرهنگی ایران، 1(3)، صص1-35.
تاجیک، محمدرضا، (1379)، تأمل آسیب‌شناسی بر فرهنگ در ایران، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
دهقان پیشه، الهه و اسماعیلی، رضا، (1391)، «ارزیابی مصوبات دولت دربارۀ سینما (1368-1388 شمسی)»، تحقیقات فرهنگی ایران، 5(1)، صص115-132.
راودراد، اعظم و اسدزاده، مصطفی، (1389)، «جامعه‌شناسی سیاسی سینمای ایران (بایدها و نبایدهای سیاست‌گذاران سینمای ایران در دهه‌های 1370 و 1380)»، مطالعات فرهنگ ارتباطات، 11(9)، صص57-88.
راودراد، اعظم و فتح‌آبادی، بهاره، (1390)، «رابطۀ میان جنسیت کارگردان و نوع شخصیت‌پردازی زن در سینما». زن در فرهنگ و هنر، 3(1)، صص75-94.
رفعت جاه، مریم، (1383)، تعریف هویت زنانه، رساله دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران.
سبیلان اردستانی، حسن، (1388)، «مقررات سینما، تئاتر و موسیقی؛ چالش‌ها و خلأها»، چکیدۀ مقالات هم‌اندیشی ملی مدیریت هنری، تهران: خانۀ سینما، 11 تا 12 آذرماه 1388.
ضیمران، محمد، (1382)، درآمدی بر نشانه‌شناسی هنر. تهران: قصه.
عبدالخانی، لنا و نصرآبادی، محمد، (1390)، «بازنمایی نقش زنان در سینمای (سیاست‌گذاری‌های فرهنگی در سینمای قبل و پس از انقلاب اسلامی)»، زن و فرهنگ، 3(10)، صص87-96.
عموزاده، محمد و اسفندیاری، نسیم، (1391)، «بازنمون هویت اجتماعی در رسانه، بررسی روند تغییرات هویت اجتماعی زنان در سینمای پس از انقلاب اسلامی»، زن در فرهنگ و هنر، 4(3)، صص119-138.
کرمی، الهام و ساروخانی، باقر، (1393)، «بررسی جامعه‌شناختی سبک زندگی در سینمای ایران پس از انقلاب اسلامی (فیلم‌های اجتماعی پرفروش دهۀ 1380)»، جامعۀ پژوهش فرهنگی، 5(1)، صص59-86.
مهدیزاده، سید محمد، (1387)، رسانه‌ها و بازنمایی، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.
مهدیزاده، سید محمد و اسمعیلی، معصومه، (1391)، «نشانه‌شناختی تصویر زن در سینمای ابراهیم حاتمی کیا»، زن در فرهنگ و هنر، 4(1)، صص85-105.
وحید، مجید، (1379)، از فرهنگ سیاست‌گذاری تا سیاست‌گذاری فرهنگی، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
همتی، هلن، (1379)، بازنمایی مشاغل زنان در سینمای ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی.