بررسی نقش فضای مجازی در سرمایۀ فرهنگی (مطالعۀ موردی: دانشجویان پیام نور مرکز اصفهان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور مرکز اصفهان، اصفهان، ایران.

2 کارشناس ارشد جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

ارتباطات و فرهنگ ازاین‌رو که ارتباط محصول فرهنگ و فرهنگ مشخص‌کننده ساختار فضا و زمینه‌های ارتباطی است، محکوم به هم‌زیستی‌اند. از سویی دیگر، ارتباطات محمل و مسیر زندگی فرهنگ است و درنتیجه، هیچ فرهنگی بدون ارتباطات قادر به بقاء نیست. اقبال گستردۀ ایرانیان به استفاده از فضای مجازی را می‌توان به‌عنوان پدیده‌ای فرهنگی و رسانه‌ای از زوایای مختلف موردبررسی قرارداد. از همین منظر، پژوهش حاضر به‌مطالعه و بررسی سرمایۀ فرهنگی در بین کاربران فضای مجازی با استفاده از روش پیمایشی پرداخته است. در این تحقیق، منظور از سرمایۀ فرهنگی مجموعه‌ای از روابط، معلومات و امتیازات است که فرد برای حفظ کردن یا به‌دست آوردن یک موقعیت اجتماعی از آن استفاده می‌کند. در این راستا، دیدگاه نظری پیر بوردیو ، تکیه‌گاه فضای مفهومی پژوهش است. برای سرمایۀ فرهنگی سه بُعد تعریف شده است که شامل بُعد بدنی (مجموعۀ توانایی‌ها و دانایی‌های ذهنی و مهارت‌های عملی و رفتاری و تجربی)، بُعد عینی (اشیاء و لوازم فرهنگی مثل کتاب،‌ مجلات، تابلوهای نقاشی و...) و بُعد نهادی (مدارک تحصیلی، فنی و حرفه‌ای و فرهنگی و هنری) می‌باشد. روش پژوهش حاضر بر مبنای اصول روش‌شناختی کمی است و با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای،400 نفر به‌عنوان حجم نمونه از میان دانشجویان دانشگاه پیام نور مرکز اصفهان انتخاب شده و از ابزار پرسشنامه برای جمع‌آوری اطلاعات استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد متغیرهای جنسیت و ساعات حضور در فضای مجازی بر میزان سرمایه فرهنگی کاربران این شبکه مؤثر است و متغیرهای سن، وضعیت تأهل، سال ورود به دانشگاه، نوع دانشکده، سابقه استفاده از فضای مجازی، نوع شبکۀ اجتماعی و عضویت در گروه‌های مجازی تأثیری در میزان سرمایه فرهنگی کاربران ندارد.

کلیدواژه‌ها


انصاری، ابراهیم؛ کیانپور، مسعود و عطایی، پری، (1395)، «تبیین جامعه‌شناختی سرمایۀ اجتماعی خانواده و فضای مجازی (مورد مطالعه: شهر اصفهان)»، علوم اجتماعی، 10(35)، صص121-144.
اسمیت، فیلیپ، (1387)، درآمدی بر نظریۀ فرهنگی، ترجمۀ حسن پویان، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
بوردیو، پیر، (1390)، تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی، ترجمۀ حسن چاووشیان، تهران: نشر ثالث.
پاستر، مارک، (1373)، عصر دوم رسانه‌ها، ترجمۀ غلامحسین صالحیار، تهران: موسسه ایران.
پورزارعیان، ناصر، (1387)، بررسی وضعیت اقتصادی و فرهنگی خانواده‌های جوانان در میزان سرمایۀ فرهنگی و اجتماعی آنان (مطالعۀ موردی در شهر تبریز)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی.
چلپی، مسعود، (1382)، جامعه‌شناسی نظم، تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی، تهران: نشر نی.
حسن‌زاده، رمضان، (1388)، «اعتیاد به اینترنت در دانش‌جویان: تهدیدی بر سلامت روان»، نظام سلامت، 1(3)، صص79-85.
خادمیان، طلیعه، (1388)، سبک زندگی و مصرف فرهنگی، تهران: موسسه فرهنگی - هنری جهان کتاب.
زنجانی‌زاده، هما، (1383)، «مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی پیر بوردیو»، علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 1(2)، صص23-39.
سیدمن، استیون، (1390)، کشاکش آراء در جامعه‌شناسی، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
شارع‌پور، محمود و خوش‌فر، غلامرضا، (1381)، «رابطۀ سرمایۀ فرهنگی با هویت اجتماعی جوانان؛ مطالعۀ موردی شهر تهران»، نامۀ علوم اجتماعی، 20(445)، صص133-147.
صالحی امیری، سیدرضا، (1386)، مفاهیم و نظریه‌های فرهنگی، تهران: نشر ققنوس.
فاضلی، محمد، (1382)، مصرف و سبک زندگی، قم: صبح صادق.  
فخرایی، سیروس و کریمیان، انور، (1388)، «بررسی رابطۀ سرمایۀ فرهنگی با هویت‌پذیری (مطالعۀ موردی در بین دانش‌آموزان پیش‌دانشگاهی پسرانۀ شهرستان بوکان در سال تحصیلی 89-90»، مطالعات جامعه‌شناسی، 2(3)، صص125-148
فکوهی، ناصر، (1381)، انسان‌شناسی و فرهنگ، تهران: نشر نی.
قادری، طاهره و رضایی، سپیده، (1393)، «رابطۀ سرمایۀ ‌فرهنگی و گرایش جوانان به مُد (تفاوت بین دختران و پسران)»، علوم اجتماعی،21(66)، صص1-35.
کنوبلاخ، هوبرت، (1390)، مبانی جامعه‌شناسی معرفت، ترجمۀ کرامت الله راسخ، تهران: نشر نی.
کاستلز، مانوئل، (1386)، عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ، ترجمۀ احد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران: طرح نو.
گنجی، احمد، (1385)، بررسی الگوی کاربران اینترنت و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن؛ مطالعۀ موردی: نوجوانان و جوانان شهر تهران، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
گرونو، یوکا، (1392)، جامعه‌شناسی سلیقه، ترجمۀ مسعود کیانپور، تهران: نشر مرکز.
ممتاز، فریده، (1383)، «مفهوم طبقه از دیدگاه بوردیو»، پژوهش‌نامه علوم انسانی، 11(41 و 42)، صص149-160.    
محمدپور، احمد، (1385)، «جامعة شبکه‌ای: ابعاد اجتماعی رسانۀ جدید»، مجلۀ جهانی رسانه، 2(1)، صص84-91.
معیدفر، سعید؛ حبیب‌پور، کریم و گنجی، احمد، (1386)، «اعتیاد اینترنتی: علل و پیامدهای آن در بین جوانان شهر تهران»، رسانه، 16(3)، صص55-80.
میری فردی، اصغر و ولی‌نژاد، عبداله، (1394)، «ارزیابی رابطۀ بین استفاده از شبکه‌های اجتماعی اینترنتی و سرمایۀ اجتماعی دانشجویان (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه یاسوج)»، مجلۀ جهانی رسانه، 10(2)، صص237-250.
وبلن، تورستین، (1383)، نظریۀ طبقۀ مرفه، ترجمۀ فرهنگ ارشاد، تهران: نشر نی.
وبستر، فرانک، (1383)، نظریه‌های جامعۀ اطلاعاتی، ترجمة اسماعیل قدیمی، تهران: نشر قصیده‌سرا.
Boyd, D. M. and Ellison, N.B., (2009), “Social network sites: definition, history, and scholarship”, Journal of Computer-Mediated Communication, 13(1), pp.210-230.
Comm, Joel, (2009), Twitter Power: How to Dominate Your Market One Tweet at a Time, Hoboken: John Wiley & Sons.
Featherston, M, (1991), “Consumer culture and postmodernism”, London Journal of Sociology, London: Sage, pp.1-198.
Farhi, Paul, (2009), “The twitter explosion”,  American Journalism Review, 31(3), pp.27-31.
Lewis, Woody, (2009), Social Journalism: Past, Present, and Future, Aberdeen: Mashable.
Milliken, J. and Barnes, L. P., (2002), “Teaching and technology in higher education: student perceptions and personal reflections”, Computers & Education, 39(3), pp.223-235.
Shilling, C, (1991), “Education the body: physiqu and the producyion of  social inequlities”, Sociology, 25(4), pp.653-672.