تحلیل نماد انسان در آثار منتخب علی اکبر صادقی بر پایۀ روانشناسی تحلیلی یونگ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکترای حکمت هنرهای دینی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.

چکیده

علی ‌اکبر صادقی از جمله نقاشان مطرح سبک سورئالیسم است که بیشترین استفاده از نماد را در آثارش کرده است. او مانند دیگر نقاشان سورئال، در پی آن است تا به توصیف اموری بپردازد که گه‌گاه و در شرایطی خاص از ناخودآگاه انسان جدا و در رؤیاهای او پدیدار می‌شوند. از همین‌رو، می‌توان با رویکرد روان‌شناسانه به تحلیل و تفسیر آثار او بپردازیم. هدف این مقاله آن است که با مطالعۀ آثار مکتوب مرتبط با نقاشی‌ها و مفاهیم نظری، فهم کاملی از آثار این نقاش ارایه دهد و نمادهای موجود در نقاشی‌های او را تحلیل کند. پرسش اصلی آن است که با توجه به نمادهای به‌کار رفته در آثار علی‌ اکبر صادقی، چگونه می‌توان بر طبق روان‌شناسی یونگ، به‌معنای آثار و درونیات این هنرمند پی برد؟ برای رسیدن به پاسخ، چهار اثر این هنرمند بر اساس موضوع و سایر مؤلفه‌هایی چون انسان به‌صورت غیر تصادفی انتخاب ‌شده و نگارندگان تلاش کردند تا با روش توصیفی - تحلیلی به مطالعۀ این آثار بر مبنای روان‌شناسی یونگ بپردازند و فهم جدید و عمیقی از این آثار ارایه دهند. در انتها، نگارندگان به این نتیجه دست‌ یافتند که تمام نمادهای موجود در این آثار در کنار یکدیگر جمع شده‌اند تا نشان دهند انسان و دنیایی که او در آن زندگی می‌کند، مهم‌ترین دغدغۀ هنرمند است. همچنین عناصر نمادین متضادی مانند نیکی و بدی در درون هنرمند، دایماً در حال تقابل بوده و هر آن او را به‌سوی روشنایی و سعادت‌مندی و یا تاریکی و بدبختی سوق می‌دهد. 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Study on The Symbol of Man in The Selected Paintings of Ali Akbar Sadeghi According to Jung’s Psychoanalysis

نویسندگان [English]

  • bahareh kheradmand 1
  • Maryam kheradmand 2

1 M.A Graduated in Art Research, Faculty of Art, Shahed University, Tehran, Iran

2 PhD student in philosophy of Religious Arts, University of Religions and Denominations, Qom, Iran

چکیده [English]

Ali Akbar Sadeghi, a leading Iranian Surrealist artist, creates dreamlike images full of symbolism and abstraction. Like other surrealist painters, he seeks to depict icons that occasionally and under certain circumstances got separated from the storehouse of the human unconscious and appear in their dreams. Studying the psychoanalysis approach, we aim to explore the symbols representing his paintings to provide a clear picture of his works. Thus, the question raised how we understand Ali Akbar Sadeghi’s paintings through Karl Gustav Jung’s psychoanalysis? We selected four of his paintings based on their subjects and other components such as the image of man, nature, etc. Finally, we conclude that all the symbolic elements gathered to express the fact that man and his world are one of his main concerns. Also, the existence of opposite symbolic elements in the artist’s mind, such as good and evil, continuously confront each other, leading them to illumination, felicity, or darkness and misfortune. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ali Akbar Sadeghi
  • Carl Gustav Jung
  • Symbolism
  • Surrealism
  • Human
آفرین، فریده. (1388). «بررسی رمان شازده احتجاب از چشم ‌انداز نظریات یونگ». نقد ادبی. (2)7. 9-36.
آوینی، مرتضی. (1379). رؤیای فرشتگان: بیان تمثیلی در نقاشی نوگرای ایران. تهران: نظر.
ابراهیمی، نادر. (1371). الف با. تهران: فرهنگان.
باقری‌پور، اشرف. (1389). «یونگ و روانشناسی دین». فلسفۀ تحلیلی. 6(18). 155-179. 
بهار، مهرداد و اسماعیل‌پور مطلق، ابوالقاسم. (1394). ادبیات مانوی. تهران: کارنامه.
بهار، مهرداد. (1395). بندهش. تهران: توس.
پورمند، فاطمه. (1390). روش‌شناسی هنر سورئالیستی در خلق تصاویر وهم‌آمیز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه هنر. استاد راهنما: سید حسن سلطانی. 
حجتی سعیدی منیره و حجتی سعیدی، مریم. (1394). «بررسی تطبیقی نمادهای داستان ضحاک در شاهنامۀ فردوسی و اژدهاک در نمایشنامۀ بهرام بیضایی بر اساس آرای یونگ». کنفرانس بین المللی معماری، شهرسازی، عمران، هنر و محیط زیست؛ افق های آینده، نگاه به گذشته.
درویش‌منش، کژال. (1386). بررسی مفاهیم و خاستگاه نقوش و نماد در هنرهای سنتی استان کردستان. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهراء. استاد راهنما: مهرانگیز مظاهری و  فروزنده قاسمی.
ستاری، جلال. (1366). رمز و مثل در روان‌کاوی. تهران: توس.
سرلو، خوان ادواردو. (1389). فرهنگ نمادها. ترجمۀ مهرانگیز اوحدی. تهران: دستان.
شوالیه، ژان و گربران. آلن، (1378). فرهنگ نمادها. ترجمۀ سودابه فضایلی و علیرضا سید احمدیان. تهران: جیحون.
صنعتی، محمد. (1394). تحلیل‌های روان‌شناختی در هنر و ادبیات. تهران: مرکز.
علیمحمدی اردکانی، جواد. (1381). تأثیر نمادگرایی در هنر ایران. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه شاهد. استاد راهنما: حبیب الله آیت اللهی. 
فیروزی، جواد و حسینی، زینت. (1391). «خدا در اندیشه یونگ». فلسفه دین. 9(2). 131-148.
لطفی، فرزانه. (1395). نشانه - معناشناسی تصویری در منتخب آثار هنرمندان معاصر نورالدین زرین کلک، فرشید مثقالی و علی ‌اکبر صادقی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز. استاد راهنما: مریم لاری.
مجابی، جواد و زرین کلک، نورالدین. (1377). علی ‌اکبر صادقی برگزیده آثار 1356- 1376. تهران: هنر ایران.
مجابی، جواد. (1395). نود سال نوآوری در هنر تجسمی ایران. تهران: پیکره.
مورنو، آنتونیو. (1376). یونگ خدایان و انسان مدرن. ترجمۀ داریوش مهرجویی. تهران: مرکز.
میرباقری فرد، سید علی و جعفری، طیبه. (1389). «مقایسۀ تطبیقی سیر کمال‌جویی در عرفان و روان‌شناسی یونگ». ادبیات عرفانی. 2(3). 163-195.
نسائی، مهتاب. (1387). روان‌شناسی در مکتب سورئالیسم با تکیه‌ بر آثار رنه مگریت. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز. استاد راهنما: کاوه نامغ.
نوبخت، فرشته. (1393). تحلیلی بر روند سیر تحول پرتره‌سازی هنرمندان برجستۀ صد سال اخیر  ایران (مطالعۀ موردی: کمال‌الملک، علی ‌اکبر صادقی، آیدین آغداشلو و مرتضی ممیز. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه مازندران. استاد راهنما: محمد اعظم‌زاده.
نوری زنور، زهرا. (1393). جایگاه نقد روان‌کاوانه در بررسی آثار نقاشان معاصر. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه هنر. استاد راهنما: کامبیز موسوی‌اقدم.
نیل فروشان، سحرناز. (1395). بررسی اقتباس فیلم‌نامه از ادبیات کهن به‌ویژه داستان‌های اسطوره‌ای در انیمیشن ایران (نمونه موردی آثار علی ‌اکبر صادقی). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه هنر تهران. استاد راهنما: محمدرضا حسنایی.
وزیرنیا، سیما. (1381). «جایگاه نماد در نظام اندیشه‌ی یونگ». خیال. 4. 60-71.
هال، کالوین اسپرینگر. (1375). مبانی روان‌شناسی تحلیلی یونگ. ترجمۀ محمدحسین مقبل. تهران: جهاد دانشگاهی.
هینلز، جان راسل. (1385). شناخت اساطیر ایران. ترجمۀ باجلان فرخی. تهران: اساطیر.
یونگ، کارل گوستاو. (1371). خاطرات، رؤیاها، اندیشه‌ها. ترجمۀ پروین فرامرزی. مشهد: آستان قدس رضوی.
یونگ، کارل گوستاو. (1372). روان‌شناسی ضمیر ناخودآگاه. ترجمۀ محمدعلی امیری. تهران: علمی و فرهنگی.
یونگ، کارل گوستاو. (1373)، روان‌شناسی و کیمیاگری. ترجمۀ پروین فرامرزی. تهران: آستان قدس رضوی.
یونگ، کارل گوستاو. (1395)، انسان و سمبل‌هایش.ترجمۀ محمود سلطانیه. تهران: دیبا.
Cirlot, J. E. (1971). A Dictionary of Symbols. London and New York: Routlage.
دوره 3، شماره 5 - شماره پیاپی 5
بهار و تابستان 1400
صفحه 101-122
  • تاریخ دریافت: 16 آذر 1399
  • تاریخ بازنگری: 16 اردیبهشت 1400
  • تاریخ پذیرش: 18 اردیبهشت 1400