مروری بر آسیب‌های فضای مجازی، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی بر روابط خانواده‌ها در پژوهش‌های خارج از کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامهریزی درسی، دانشکده مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد میمه و آموزگار آموزش و پرورش، اصفهان، ایران.

2 کارشناس ارشد تکنولوژی آموزشی، دانشگاه اصفهان، ایران، آموزگار رسمی آموزش و پرورش.

چکیده

در سال‌های اخیر، پژوهش‌های متعددی در زمینۀ آسیب‌های فضای مجازی، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در کشور ایران انجام ‌گرفته و از دسته‌بندی‌های مختلفی برای این پدیده استفاده ‌شده است، اما کم‌تر به آسیب‌های این رسانه‌ها در تحقیقات خارجی اشاره ‌شده است. هدف از انجام این پژوهش، مروری بر آسیب‌های فضای مجازی، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی بر روابط خانواده‌ها در پژوهش‌های خارج از کشور و ارایۀ یک چارچوب جامع در این زمینه می‌باشد. روش تحقیق از نوع توصیفی - تحلیلی است. در این پژوهش، آسیب‌های فضای مجازی، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای مانند (مقالات، کتب، مجلات، نشریه‌ها، پایان‌نامه‌ها و نمایه‌های نوشته ‌شده در این زمینه و...) استخراج شد. این پژوهش از لحاظ ماهیت و هدف، کاربردی است. در این مقاله، ضمن بیان مفهوم فضای مجازی، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، به مهم‌ترین آسیب‌های آن‌ها در پژوهش‌های خارج از کشور اشاره‌ شده است. در پایان، کلیۀ عوامل شناسایی ‌شده تحت چارچوبی جامع سازماندهی شده‌اند که از این لحاظ اهمیت دارد. به‌طورکلی، رایج شدن فعالیت افراد در فضای مجازی، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی معمولاً آسیب‌هایی را برای آن‌ها به‌همراه دارد که می‌توان از مشکلات روحی - روانی، مشکلات رفتاری، مشکلات فرهنگی - اجتماعی، مشکلات جسمانی، مشکلات اخلاقی - مذهبی به‌عنوان شاخه‌های  اصلی آسیب‌ها بر روابط خانواده‌ها در پژوهش‌های خارج از کشور نام برد که هریک دارای زیرشاخه‌های فرعی متعددی هستند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Review of the Harms of Cyberspace, the Internet, and Social Networks on Family Relationships in Overseas Research

نویسندگان [English]

  • Amin Rezvani 1
  • Fereydoon Parish 2

1 PhD Student in Curriculum Planning, Faculty of Management,. Islamic Azad University, Maymeh Branch, and Teacher of Education, Isfahan, Iran.

2 Master of Educational Technology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Isfahan, Teacher of Education, Isfahan, Iran.

چکیده [English]

Several studies on the harms of cyberspace, the Internet, and social networks in Iran have been conducted, and different categories have been used for this phenomenon. Still, the harms of these media are less mentioned in foreign research. The purpose of this study is to review the harms of cyberspace, the Internet, and social networks on family relationships in research abroad and to provide a comprehensive framework in this field. The research method is descriptive-analytical. In this study, the harms of cyberspace, the Internet, and social networks were extracted using library studies (articles, books, magazines, journals, dissertations, and indexes written in this field, etc.). This research is applied in terms of nature and purpose. In this article, while expressing the concept of cyberspace, the Internet, and social networks, their most important harms in research abroad have been pointed out. Finally, all identified factors are organized under a comprehensive framework that is important in this regard. In general, the prevalence of people’s activities in cyberspace, the Internet, and social networks usually brings with them harms that can be from psychological problems, behavioral problems, socio-cultural problems, physical problems, moral-religious problems as the main branches of injuries. Family relationships in overseas research mentioned that each has several sub-branches.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Injury
  • Cyberspace
  • internet
  • social networks
  • family relationships
آل‌بهبهانی، مرجان و مؤمنی، حسن. (1399). «علل و زمینه‌های اعتیاد اینترنتی در بین دانش آموزان: ارائۀ یک نظریۀ مبنایی». فناوری آموزش و یادگیری. 4(14). 133-168.
امیری، مجید و موسوی، ستاره. (1396). «بررسی نقش عوامل خانوادگی در تشدید آسیب‌های فضای مجازی در جامعۀ اسلامی». اخلاق. 13(50). 185-209.
ایمان‌زاده، علی. (1397). «مطالعۀ پدیدارشناختی تجارب مادران از نقش شبکه‌های اجتماعی در کاهش حساسیت اخلاقی فرزندان (مطالعۀ موردی: والدین دانش‌آموزان دورۀ دوم متوسطه مدارس ناحیۀ 4 شهر تبریز). پژوهش‌های ارتباطی. 25(96). 109-134.
حاج محمدی، فرشته و حاج محمدی، سمیرا. (1396). «تأثیرات اخلاقی استفاده از فضای مجازی بر پیوند زناشویی و روابط فرزندان در خانواده». اخلاق. 13(50). 209-224.
حسین‌پور، جعفر و عرب ‌مؤمنی، علی. (1396). «تأثیر شبکه‌های مجازی بر هویت نهاد خانواده». برنامه‌ریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی. 9(32). 33-60.
رحیمی، محمد و همکاران. (1396). «بررسی جامعه‌شناختی رابطۀ شبکه‌های اجتماعی و تغییرات جاری در خانواده‌ها». پژوهش‌نامۀ اسلامی زنان و خانواده. 5(8). 145-169.
رضوانی، امین. (1398). اثربخشی ارتقای سواد رسانه‌ای بر دل‌زدگی زناشویی و طلاق عاطفی در زوجین پرمصرف فضای مجازی شهر اصفهان. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد خمینی‌شهر. استاد راهنما: سید اسماعیل موسوی.
سلیمانی، مجید. (1394). بررسی رابطۀ بین میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی تلفن همراه با اهمال کاری تحصیلی، احساس تنهایی و سلامت روان در دانش‌آموزان پسر سوم دبیرستان قم. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبائی تهران.
شجاعی جشوقانی، ریحانه. (1396). مقایسۀ تأثیر مشاورۀ زوجی و فردی مبتنی بر آسیب‌های برآمده از فضای مجازی در روابط زوجین و کیفیت زناشویی. پایان‌نامۀ دکتری. دانشگاه اصفهان. استاد راهنما: سید احمد احمدی.
عباس‌زاده، محمد و همکاران. (1399). «تحولات نهاد خانواده در فرایند نوسازی و تأثیر آن بر سیاست‌گذاری ایران در حوزۀ خانواده». مطالعات فرهنگ - ارتباطات. 21(51). 161-192.
عباسی شوازی، محمدتقی و عباسی آتشگاه، پروین. (1397). «اینترنت، خانواده شبکه‌ای و زمان خانواده: چگونه فناوری‌های نوین ارتباطی روابط خانوادگی را متأثر می‌کنند؟». مطالعات رسانه‌های نوین. 4(14). 33-65.
عطاران، محمد. (1383). جهانی ‌شدن فناوری اطلاعات (IT) و تعلیم و تربیت. تهران: موسسه توسعۀ فناوری آموزشی مدارس هوشمند.
غفوری، آرزو و صالحی، کیوان. (1399). «تجربۀ زیستۀ بزرگسالان از فرصت‌ها و تهدیدهای فضای مجازی: یک مطالعۀ کیفی». مطالعات فرهنگ - ارتباطات. 21(51). 7-38.
فریبرز، زهرا و همکاران. (1399). «بررسی جامعه‌شناختی رابطۀ اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی مجازی و طلاق عاطفی در خانواده‌های تهرانی». فرهنگی - تربیتی زنان و خانواده. 15(51). 117-150.
فلسفی، سیدغلامرضا. (1393). «رویکردی تطبیقی به سواد رسانه‌ای در کشورهای توسعه ‌یافته». مطالعات رسانه‌ای. 9(24). 151-166.
قلی‌زاده، آذر و زمانی، عباس. (1396). «مطالعۀ کیفی چالش‌های شبکه‌های اجتماعی تلفن همراه در زندگی کاربران». وسایل ارتباط ‌جمعی رسانه. 28(106). 103-119.
کارگری دهکردی، نیره و علیرضا بیگی، سمیرا. (1396). «قابلیت‌های بستر مجازی برای توسعۀ حرفه‌ای معلمان چرخش‌هایی در مأموریت معلم امروز؛ تلاش برای بقا در حضور فضای مجازی». مجموعه مقالات سومین همایش ملی تربیت ‌معلم دانشگاه فرهنگیان.  دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی. دانشگاه شیراز.
کرمانی، حسین. (1399). «مطالعۀ جنبه‌های روان‌شناختی جامعه‌شناختی کاربری فیس‌بوک بین کاربران ایرانی و عوامل تأثیرگذار بر آن‌ها». مطالعات فرهنگ - ارتباطات. 21(49). 33-66.
کریمیان، کبری. (1394). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش نوجوانان دختر دبیرستان‌های شهرکرد به شبکه‌های اجتماعی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه یزد. استاد راهنما: مهربان پارسامهر.
مبارکی، احسان و شرفی، محمد. (1398). «بررسی رابطۀ بین استفاده از ماهواره، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی مجازی و نگرش به دوستی با جنس مخالف قبل از ازدواج (مطالعۀ موردی: دانشجویان دانشگاه‌های شهر اراک)». مطالعات رسانه‌های نوین. 5(18). 131-166.
مجیدی، موسی. (1381). «با اینترنت آشنا شویم». رشد تکنولوژی آموزشی، 4.
محمدزاده، الهام و همکاران. (1399). «فرزندپروری در مواجهه با فضای مجازی چالش‌ها و راهکارها». پژوهش‌های اجتماعی اسلامی. 26(121). 151-181.
مظفری‌نیا، سهراب و قاسمی‌پور، مریم. (1396). «بررسی رابطۀ بین سبک زندگی متأثر از فضای مجازی و طلاق عاطفی در شهر ایلام». فرهنگ ایلام. 18(56 و57). 171-191.
مؤمنی جاوید، مهرآور و شعاع کاظمی، مهرانگیز. (1390). «تأثیر ‌روان‌درمانی زوجینی بر کیفیت زندگی زوجین آسیب‌دیده از ‌خیانت‌های زناشویی در تهران». پژوهش و سلامت. 1(1). 54-63.
یاریگرروش، محیا و همکاران. (1398). «تحقیقی با عنوان رابطۀ استفاده آسیب‌زای مادران از شبکه‌های اجتماعی مجازی با مشکلات رفتاری کودکان». مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان. 17(58). 193-218.
Albright, J. M. (2008). “Sex in america online: An exploration of sex, marital status, and sexual identity in Internet sex seeking and its impacts”. Journal of Sex Research. 45. 175-186.
Ballew, K. C. (2011). Family Values: The Empirical Impact of Internet Use. M. A., Baylor University, Depart man of Sociology.
Bersamin, M. M. et al. (2010). “Television use, sexual behavior, and relationship status at last oral sex and vaginal intercourse”. Sexuality & Culture. 14. 157-168.
Boyd, D. M. and Ellison, N. B. (2007). “Social network sites: definition, history, and scholarship”. Journal of Computer-Mediated Communication. 13(1). 210-230.
Campbell, S. W. and Ling, R. (2009). “Effects of mobile communication”. Media Effects: Advances in Theory and Research. Eds. J. Bryant and M. B. Oliver. UK: Routledge. 592-606.
Caplan, S. E. (2002). “Problematic internet use and psychosocial well-being: development of a theory-based cognitive-behavioral measurement instrument”, Computers in Human Behavior. 18. 553-575.
Clayton. R. B. et al. (2013). “Cheating, breakup, and divorce: is facebook use to blame?” Cyberpsychology, Behavior, & Social Networking. 16. 717-720.
Daneback, K. et al. (2005). “An internet study of cybersex participants”. Archives of Sexual Behavior. 34(3). 321-328.
Davis, D. and Endlar, L. D. (2001). “Internet gambling”. Computer Fraud & Security. 2. 9-11.
Dew, J. and Tulane, S. (2015). “The association between times spent using entertainment media and marital quality in a qontemporary dyadic national sample”. J FAM Econ Is. 36. 621-632.
Eynona, R. and Helsperb, E. (2013). “Family dynamics and internet use in Britain: What role do children play in adult’s engagement with the Internet?”. Communication & Society. 18(2). 156-171.
Fox, Jesse and Moreland Jennifer j. (2015). “The dark side of social networking sites: An exploration of the relational and psychological stressors associated with facebook use and affordances”. Computers in Human Behavior. 45. 168-176.
Gonchar, N. and Adams, J. R. (2000). “Living in cyberspace: Recognizing the importance of the virtual world in social work assessments”. Journal of Social Work Education. 36(3). 587-595.
Hall, S. and Jhally, S. (2007). Representation & the Media. Northampton: Mass Media Education Foundation.
Henline, B. H. and Harris, S. M. (2006). “Pros and cons of technology use within close relationships”. Poster presented.The Annual Conference of the American Association for Marriage and family Therapy. Austin.
Hertlein, K. M. (2012). “Digital dwelling: Technology in couple and family relationships”. Family Relations. 61(3). 374-387.
Hertlein, K. M. and Cravens, J. D. (2014). “Assessment and treatment of internet sexuality issues”. Curr Sex Health Rep. 6. 56-63. Doi: 10.1007/s11930-0130011-5.
Holl R. et al. (2010). “Monotony in monogamy: A study of married individuals seeking to have an extramarital”. Extramarital affairs. 1(6).
Homaie Mojaz, Z. et al. (2015). “The relationship between the internet addiction and the use of Facebook with marital satisfaction and emotional divorce among married university students”. Indian Journal of Fundamental and Applied Life Sciences. 5(3). 709-717.
Humphreys, L. (2005). “Cell phones in public: Social interactions in a wireless era”. New Media and Society. 7(6). 810-833.
Internet World Stats. (2019). Top 20 contries with the highest number of internet users. https://www.internetworldstats.com/top20.htm.
Jensen, S. (2018). Social Media Usage: The Impact on Feelings of Depression or Loneliness.
Kevin, P. B. and Smith, L. B. (2010). “The use of alternative social networking sites in higher educational settings: A case study of the e-learning benefits of ning in education”. Journal of Interactive Online learning. 9(2). 151-170.
Kraut, et al. (2006). “Internet paradox: A social technology that reduces social involvement and psychological well being?”. American Psychologist. 53.
Lanhart, A. et al. (2014). “Couples, the internet, and social media: How american couples use digital technology to manage life, logistics, and emotional intimacy within their relationships”. Pew Research Center. Available at: http://pewinternet. Org/Reports/2014/Couples-and-the-internet. Aspx.
Mcdougall M. et al. (2016). “The effect of social networking sites on the relationship between Perceived social support and depression”. Psychiatry Research. 246. 223-229.
Mileham, B. (2007). “Online infidelity in internet chat rooms: An ethnographic exploration”. Computers in Human Behavior. 23. 11-31.
Mitcham, C. (2005). Encyclopedia of Science and Ethics. Vol. 4. Thompson Gale.
Morahan, M. (2004). “Internet abuse addiction? disorder? sympto? alternative explanation?”. Science Computer Review. 25(1). 39-48. http://www.SSC.SAGE.
Nie, N. and Hillgus, D. S. (2002). “The impact of internet use sociability: Time-diary findings”. IT & Society. 1(1). 1-20.
Orzak, M. H. (2005). Computer Addiction: Is It Real On Virtual?. New York: John Wiley and Sons.
Rujoiu, M. (2012). The Influence of Social Network on Attitude Toward Conflict in Couple. PhD Thesis. Babeș-Bolyai University.
Rus l. B. and  Clayton, R. B. (2014). “The third wheel: The impact of twitter use on relationship infidelity and divorce”. Cyber psychology, Behavior, And Social Networking. 17(7).
Saleh, M. and Mukhtar, J. I. (2015). “Social media and divorce case study of dutse L.G.A. Jigawa State”. IOSR Journal of Humanities and Social Science. 20(5). 54-59.
Sanders, Ch. E. et al. (2000). “The relationship of internet use to depression revisited”. Journal of Social Issues. 58. 49-74.
Schneider, J. P. et al. (2012). “Is it really cheating? Understanding the emotional reactions and clinical treatment of spouses and partners affected by cybersex infidelity”. The Journal of Treatment & Prevention. 19(1-2). 123-139.
Southern, S. (2008). “Treatment of compulsive cybersex behavior”. Psychiatric clinics of North America. 31(4). 697-712. Doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.psc.2008.06.003.
Tsai, H. F. et al. (2009). “The risk of internet addiction: A survey of university freshmen”. Psychiatry Research. 167(3). 294-299.
Utz S. and Beukeboom C. J. (2011). “The role of social network sites in romantic relationships: effects on jealousy and relationship happiness. Journal of Computer-Mediated Communication. 16. 511-527.
Valenzuela, S. et al.  (2014). “Social network sites, marriage well-being and divorce: Survey & state-level evidence from the United States”. Computers in Human Behavior. 36. 94-101.
Weinstein, A. M. et al. (2015). “Factors predicting cybersex use and difficulties in forming intimate relationships among male and female users of cybersex”. Frontiers in Psychiatry Addictive Disorders and Behavioral Dyscontrol. 6. 1-8.
Young, K. S. (2007). “Cognitive behavior therapy with internet addicts: Treatment outcomes and implications”. Cyberpsychology & behavior. 10(5). 670-679. Doi: 10.1089/cpb.2007.1997.
Young, K. S. et al. (2000). “Cybersex and infidelity online: Implications for evaluation and treatment”. Sexual Addiction and Compulsivity. 7(10). 59-74.
Zhu, J. H. and He, Z. (2002). “Diffusion, use and impact of the internet in Hong Kong: A chain process model”. Journal of Computer-Mediated Communication. 7(2). 22-62.
دوره 3، شماره 5 - شماره پیاپی 5
بهار و تابستان 1400
صفحه 123-154
  • تاریخ دریافت: 22 اسفند 1399
  • تاریخ بازنگری: 20 خرداد 1400
  • تاریخ پذیرش: 23 خرداد 1400