انعکاس مضمون دعا و نیایش در نگاره‌های نسخ خطی مکتب تبریز اول و دوم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد پژوهش هنر

2 دانشجوی دکترای حکمت هنرهای دینی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم.

چکیده

دعا و نیایش نیازی است که در فطرت همۀ انسان­‌ها سرشته شده است و از این‌­رو در تمام فرهنگ­‌های جهان جایگاه ویژه‌­ای دارد. چنانکه این مضمون در هنر نیز جلوه­‌گر شده است. در کنار نمایش مضامین ادبی، حماسی، تاریخی و... هنر نگارگری، مفاهیم دینی همچون دعا و نیایش را نیز به تصویر کشیده است. از این رو، هدف این پژوهش آن است که به شیوه­‌ای توصیفی ـ تحلیلی به بررسی نگاره‌­های مکتب تبریز اول و دوم با مضمون دعا و نیایش بپردازد. از طریق بررسی نگاره‌­های منتخب این مکتب، نویسندگان این مقاله نشان خواهند داد که چگونه نگارگران ایرانی با تأثیرپذیری از فرهنگ معنوی حاکم و تلفیق آن با عناصری چون پیکره­‌های در حال دعا، تصاویر فرشته و به­‌کاربردن ترکیب‌­بندی­‌های اسپیرال و رنگی، درکی زیباشناختی از مفهوم نیایش و فرهنگ معنوی در نگاره‌ها ارائه دادند.

کلیدواژه‌ها


آژند، یعقوب، (1394)،  مکتب نگارگری تبریز و قزوین - مشهد، تهران: فرهنگستان هنر.

آیت اللهی، حبیب الله، (1379)، «وجوه افتراق و اشتراک مبانی زیبایی شناسی سبک­ها و ارزش­ها در هنر اسلامی و هنر معاصر»، سایه طوبی؛ مجموعه مقالات همایش نخستین دوسالانه بین المللی نقاشی جهان اسلام، تهران: فرهنگستان هنر.

احمدی پناه، ابوتراب، (1387)، «زیبایی شناسی نگاره­های داستان حضرت آدم}»، مطالعات هنر اسلامی، ش8، صص41ـ51.

اشرفی، م.م. (1396)، از بهزاد تا رضا عباسی، سیر تکاملی مینیاتور در سدۀ دهم و اوایل سدۀ یازدهم هجری، ترجمه نسرین زندی، تهران: فرهنگستان هنر.

بمانیان، محمدرضا و سیلوایه، سونیا (1391)، «بررسی نقش گنبد در شکل دهی به مرکزیت معماری مسجد»، معماری و شهرسازی آرمان شهر، ش90، صص19ـ30.

بورکهارت، تیتوس، (1392)، هنر اسلامی زبان و بیان، ترجمه مسعود رجب نیا، تهران: سروش.

پاکباز رویین، (1388)، نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، تهران: زرین و سیمین.

پوپ، آرتور ابهام، (1384)، سیر و صور نقاشی ایرانی، تهران: انتشارات مولی.

جامی، نورالدین عبدالرحمان، (1378)، مثنوی هفت اورنگ، تحقیق و تصحیح جابلقا داد علیشاه و جان­فدا، تهران: نشر میراث مکتوب.

جلال کمالی، فتانه، (1386)، «پژوهش پیرامون پیشینه جلوه­های بصری نور در نگاگری»، باغ نظر، سال چهارم، ش 8، صص23ـ34.

حسن دوست، محمد، (1395)، فرهنگ ریشه­شناختی زبان فارسی، تهران: فرهنگستان زبان فارسی.

حکمت، نصرالله، (1393)، حکمت و هنر در عرفان ابن عربی (عشق، زیبایی و حیرت)، تهران: فرهنگستان هنر.

خاتمی، محمود، (1390)، پیش درآمد فلسفه­ای برای هنر ایرانی، تهران: فرهنگستان هنر.

رجبی، فاطمه، (1396)، جلوۀ هنر شیعی در نگاره­های عصر صفوی، تهران: انتشارت سوره مهر.

ساداتی زرینی، سیمین و دیگران، (1387)، «بررسی چگونگی تاثیرگزاری عرفان اسلامی در شکل­گیری هنر نگارگری مکتب هرات تیموری و تبریز صفوی»، نگره، ش 7، صص93ـ105.

شایسته­فر، مهناز، (1384)، هنر شیعی عناصر هنر شیعی در نگارگری و کتیبه نگاری تیموریان و صفویان، تهران: انتشارات موسسه مطالعات هنر اسلامی.

شراتو، امبرتو و دیگران، (1376)، تاریخ هنر ایران، هنر ایلخانی و تیموری، ترجمه یعقوب آژند، تهران: انتشارات مولی.

طباطبایی، سید محمد حسین، (1382)، تفسیر المیزان، ترجمه سیدمحمد باقر موسوی همدانی، قم: انتشارات اسلامی.

عکاشه، ثروت، (1380)، نگارگری اسلامی، ترجمه غلامرضا تهامی، تهران: حوزه هنری.

فردوسی، ابوالقاسم، (1387)، شاهنامه، تصحیح ژول مل، تهران: انتشارات بهزاد.

فرخ فر، فرزانه و دیگران، (1387)، «بررسی تطبیقی نگارگری مکتب تبریز و مکتب گورکانی هند»، هنرهای زیبا، ش35، صص115ـ124.

کامرانی، بهنام، (1385)، «تبارشناسی فرشته در نقاشی ایران»، کتاب ماه هنر، صص52ـ64.

نیلساز، نصرت و همکاران، (1391)، «دعا»، دانشنامه جهان اسلام، تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی.

هیلن برند، رابرت، (1385)،  هنر و معماری اسلامی، ترجمه اردشیر اشراقی، تهران: روزنه.

Kent, Roland G., (1953), Old Persian Grammar Texts Lexicon, New Haven: American Oriental Society.