بررسی مضامین معمارانه در رسالۀ عرفانی مرصاد العباد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموختۀ سطح دو حوزه و دانشجوی دکترای حکمت هنرهای دینی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم.

2 استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب، قم.

چکیده

این پژوهش، خوانشی است از مضامین معمارانه‌  در فصل آفرینش انسان از رسالۀ مرصادالعباد من المبدأ و المعاد اثر نجم‌الدین رازی عارف قرن هفتم هجری، به تعبیر دیگر؛ این رساله جریانِ گذر آدمی است در سفر از مبدأ و آفرینش‌گاه بهشت و سپس هبوط و حضور در عالم ناسوت و باز در ادامه؛ سیر و رسیدن به مقصد أعلی و زندگانی باقی. خلقت آدمی و سلوک روح او و مسکون شدنش در منزلگاه‌ جسم و تن و... جای پای انواع تشبیهات و تمثیلات در حوزۀ سکنی گزیدن و منزل و مأوی گرفتن را در این نوشتار عرفانی باز کرده است. بدین ترتیب این تمثیلات‌ و استعارات و ایماژهایی زیبا و منحصر بفرد که با استفاده از عناصر و سازه‌های معماری (خانه، عمارت، کوشک و...) ساخته و پرداخته شده‌اند، توانسته علاوه بر بیان زیباترین مفاهیم عارفانه پیوندی دلنشین از ادبیات و معماری را نیز به تصویر بکشد

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A study of Architectural Themes in the Mystical Treatise of Mersad Al-abad

نویسندگان [English]

  • Zahra Meqdadi 1
  • Seyyed Abolghasem Hosseini (Zharfa) 2

1 PhD Student, Wisdom of Religious Arts, University of Religions and Denominations

2 Faculty of University of Religions and Denominations

چکیده [English]

It is consistently an essential thing to reread ancient texts of Persian language and literature whether as respecting to this country literature or as a discourse relationship and meaning reforming to readers. Literature is a full reflection of art, culture, and civilization of this country. Architecture has such status as well. Architecture not only means a physical building, material, architects, sponsors, and founders of this art, but it also means rereading intellectual - literary form of people of this country that it makes rich their culture and art.  Studying and reading artichectural themes in the chapter of human being creation in "Mersad Al-ebad Men al-maba' va al-maad" written by Najm al-din Razi, 7th century mystic will be discussed in the present research. In other words, the process of human being's trip from the origin, i.  e. paradise towards material world, and then, to reach to the last destination and eternal life, creation of human being, his soul journey, it's positioning to the body, similes and allegories related to above mentioned cases have been discussed in this mystic writing. Similarly, pretty and unique allegories and metaphors have been applied by architectural factors and structures (e.g. house, building, villa,...) which indicates a combination of Literature and architecture by expressing the most beautiful  mystical concepts.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mersad al-ebad
  • mystic literature
  • architecture
  • Najm al-din Razi
  • architectural themes
  • Kaaba
  • house
  • heart
قرآن کریم.
ابن ابی جمهور، محمد بن زین‌الدین، (1405)، عوالی اللئالی العزیزه فی احادیث الدینیه، مجتبی عراقی، قم: دار سیدالشهدا للنشر.
ابن بابویه، محمد بن علی، (1362)، الخصال، علی اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.
بمانیان، محمدرضا، (1391)، تبیین اصول طراحی مسکن از دیدگاه قرآن کریم، تهران: صندوق حمایت از پژوهشگران.
پورمند، حسنعلی و دیگران، (1385)، «حقیقت مکان و فضای معماری»، مطالعات هنر اسلامی، ش4، صص43ـ60.
پیرنیا، محمدکریم، (1389)، سبک‌شناسی معماری ایرانی، تهران: انتشارات سروش دانش.
 تبریزی، شمس الدین محمد، (1349)، مقالات شمس تبریزی، احمد خوشنویس(عماد)، مؤسسه مطبوعاتی عطائی.
ثقفی، ابراهیم بن محمد بن سعید بن هلال، (1410)،  الغارات(ط قدیمیه)، عبدالزهرا حسینی، قم: دارالکتب الاسلامیه.
 حمیری، عبدالله بن جعفر، (بیتا)، قرب الاسناد، قم: موسسه آل البیت.
خان محمدی، علی اکبر، (1371)، «فتوت‌نامه بنایان»،  صفه، دوره3، ش5، صص10ـ15.
راپاپورت، ایموس، (1389)، «خاستگاه‌های فرهنگ معماری»، صدف آل رسول و افرا بانک، فرهنگستان هنر، ش‌8، صص56ـ97.
رازی، نجم‌الدین، (1383)، مرصاد‌العباد من المبدا و المعاد، به اهتمام محمدامین ریاحی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
فراهیدی، خلیل بن احمد، (1409)، کتاب العین، قم: هجرت.
فرمهینی فراهانی، محسن، (1383)، پستمدرنیسموتعلیموتربیت، تهران: آییژه.
فلاحت، محمد صادق و نوحی، سمیرا، (1390)، «تهدید حس مکان محیط در پی تخریب نمادها»، مجموعه خلاصه مقالات اولین همایش معماری و شهرسازی اسلامی، تبریز: انتشارات دانشگاه هنر اسلامی.
فلاح‌فر، سعید، (1389)، فرهنگ واژه‌های معماری سنتی ایران، تهران: کاوش‌پرداز.
قرائتی، محسن، (1383)، تفسیرنور، تهران: مرکز فرهنگی درس­هایی از قرآن.
قمی، علی ابن ابراهیم، (1404)، تفسیر قمی، قم: نشر دارالکتاب.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1407)،  الکافی (ط اسلامیه)، علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کیانی، محمد یوسف، (1384)، تاریخ وهنر معماری ایران در دوره اسلامی، تهران: سمت.
مجلسی، محمد باقر، (1403)، بحارالانوار، بیروت: داراحیاء تراث العربی.
مجلسی، محمد باقر، (1404)، مراه العقول، سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
دوره 1، شماره 1 - شماره پیاپی 1
بهار و تابستان 1398
صفحه 147-169
  • تاریخ دریافت: 18 شهریور 1397
  • تاریخ بازنگری: 09 آذر 1397
  • تاریخ پذیرش: 10 آذر 1397