بررسی مضامین معمارانه در رسالۀ عرفانی مرصاد العباد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموختۀ سطح دو حوزه و دانشجوی دکترای حکمت هنرهای دینی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم.

2 استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب، قم.

چکیده

این پژوهش، خوانشی است از مضامین معمارانه‌  در فصل آفرینش انسان از رسالۀ مرصادالعباد من المبدأ و المعاد اثر نجم‌الدین رازی عارف قرن هفتم هجری، به تعبیر دیگر؛ این رساله جریانِ گذر آدمی است در سفر از مبدأ و آفرینش‌گاه بهشت و سپس هبوط و حضور در عالم ناسوت و باز در ادامه؛ سیر و رسیدن به مقصد أعلی و زندگانی باقی. خلقت آدمی و سلوک روح او و مسکون شدنش در منزلگاه‌ جسم و تن و... جای پای انواع تشبیهات و تمثیلات در حوزۀ سکنی گزیدن و منزل و مأوی گرفتن را در این نوشتار عرفانی باز کرده است. بدین ترتیب این تمثیلات‌ و استعارات و ایماژهایی زیبا و منحصر بفرد که با استفاده از عناصر و سازه‌های معماری (خانه، عمارت، کوشک و...) ساخته و پرداخته شده‌اند، توانسته علاوه بر بیان زیباترین مفاهیم عارفانه پیوندی دلنشین از ادبیات و معماری را نیز به تصویر بکشد

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

ابن ابی جمهور، محمد بن زین‌الدین، (1405)، عوالی اللئالی العزیزه فی احادیث الدینیه، مجتبی عراقی، قم: دار سیدالشهدا للنشر.

ابن بابویه، محمد بن علی، (1362)، الخصال، علی اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.

بمانیان، محمدرضا، (1391)، تبیین اصول طراحی مسکن از دیدگاه قرآن کریم، تهران: صندوق حمایت از پژوهشگران.

پورمند، حسنعلی و دیگران، (1385)، «حقیقت مکان و فضای معماری»، مطالعات هنر اسلامی، ش4، صص43ـ60.

پیرنیا، محمدکریم، (1389)، سبک‌شناسی معماری ایرانی، تهران: انتشارات سروش دانش.

 تبریزی، شمس الدین محمد، (1349)، مقالات شمس تبریزی، احمد خوشنویس(عماد)، مؤسسه مطبوعاتی عطائی.

ثقفی، ابراهیم بن محمد بن سعید بن هلال، (1410)،  الغارات(ط قدیمیه)، عبدالزهرا حسینی، قم: دارالکتب الاسلامیه.

 حمیری، عبدالله بن جعفر، (بیتا)، قرب الاسناد، قم: موسسه آل البیت.

خان محمدی، علی اکبر، (1371)، «فتوت‌نامه بنایان»،  صفه، دوره3، ش5، صص10ـ15.

راپاپورت، ایموس، (1389)، «خاستگاه‌های فرهنگ معماری»، صدف آل رسول و افرا بانک، فرهنگستان هنر، ش‌8، صص56ـ97.

رازی، نجم‌الدین، (1383)، مرصاد‌العباد من المبدا و المعاد، به اهتمام محمدامین ریاحی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

فراهیدی، خلیل بن احمد، (1409)، کتاب العین، قم: هجرت.

فرمهینی فراهانی، محسن، (1383)، پستمدرنیسموتعلیموتربیت، تهران: آییژه.

فلاحت، محمد صادق و نوحی، سمیرا، (1390)، «تهدید حس مکان محیط در پی تخریب نمادها»، مجموعه خلاصه مقالات اولین همایش معماری و شهرسازی اسلامی، تبریز: انتشارات دانشگاه هنر اسلامی.

فلاح‌فر، سعید، (1389)، فرهنگ واژه‌های معماری سنتی ایران، تهران: کاوش‌پرداز.

قرائتی، محسن، (1383)، تفسیرنور، تهران: مرکز فرهنگی درس­هایی از قرآن.

قمی، علی ابن ابراهیم، (1404)، تفسیر قمی، قم: نشر دارالکتاب.

کلینی، محمد بن یعقوب، (1407)،  الکافی (ط اسلامیه)، علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

کیانی، محمد یوسف، (1384)، تاریخ وهنر معماری ایران در دوره اسلامی، تهران: سمت.

مجلسی، محمد باقر، (1403)، بحارالانوار، بیروت: داراحیاء تراث العربی.

مجلسی، محمد باقر، (1404)، مراه العقول، سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.